BIẾT VỌNG CỐ HƯƠNG, BIẾT THƯƠNG XỨ MÌNH

Thứ tư - 10/02/2021 00:27

Tác giả: Tống Phước Bảo 

Một buổi tối muộn, tôi theo nhóm thiện nguyện của chương trình phát vé xe miễn phí cho người miền Trung ở Sài Gòn về quê ăn Tết, len lỏi trong con hẻm nhỏ trên đường Trần Văn Đang, rồi vòng qua Rạch Bùng Binh, tận khuya lắc mới đến được khu Cống Lở, Tân Bình. Rất nhiều nỗi buồn trĩu trịt vương lên ánh mắt của họ, nhiều cái lắc đầu nghẹn ngào. Nhiều lắm những người miền Trung bôn ba xa xứ, chọn gánh hàng rong, chọn những chiếc xe đẩy, hay mẹt bánh trái vụn vặt mưu sinh giữa thị thành hoa lệ. Họ đều nghèo, quê nhà vừa đi qua cơn bão giông kiệt cùng. Bao nhiêu nợ nần chồng chất. Họ chọn ở lại Sài Gòn để mưu sinh những ngày Tết, kiếm thêm chút đỉnh để gởi về quê, cái nghèo nó đeo mang lên phận đời cô lữ tha hương. Cái Tết miền Trung ở Sài Gòn của họ tuy nghèo nhưng ấm áp tình đồng hương, cũng cố gắng chắt chiu để đủ đầy vị quê cho đỡ nhớ.

 
anh hang rong 8 utlz

Tết giản dị nơi thị thành phồn hoa

Ngoại Mười, tôi vẫn hay gọi vậy, từ hồi gặp ngoại lang thang với mẹt đậu phộng nấu, vài ba chùm tré, mấy bịch bánh tráng, dăm trái xoài, chục bịch trứng cút. Ngoại hay bán dọc đường Bùi Thị Xuân, Nguyễn Thị Minh Khai rồi lần mò ra tới nhà Thờ Đức Bà.

Một đêm muộn màng của tháng mười hai gần chục năm trước, tôi gặp ngoại cũng ngay cái chỗ mình ưa ngồi hóng mát bên ngoài vườn hoa trước nhà thờ Đức Bà. Ghé mua cho ngoại vài món ăn vặt, nghe cái giọng trọ trẹ Quảng Nam mà thương đứt ruột. Cứ vậy mà năm này tháng nọ, tôi ghé tìm ngoại như thói quen, ngoại cứ đúng giờ lại đến như một sự tương giao. Riết thành quí mến, ngoại có chục tré ngon, cũng ráng để dành chờ tôi, ai hỏi cũng không bán.

Ngoại hay nói, người miền Trung nói là chắc nịch, hứa cái gì là làm cho bằng được cái đó. Vậy nên, chục năm rồi, giữa Sài Gòn hoa lệ, đâu có bao lần ngoại về lại quê ăn Tết, nợ người ta chưa trả hết, ráng bán mấy ngày Tết, kiếm chút đỉnh thêm mà trả cho dứt. Ngoại còn bao năm nữa đâu, chừng ngoại về, chắc nhớ mầy dữ lắm. Ngoại kể, vậy chứ mấy chị em bán chung, dân cùng miền, xúm lại ăn Tết cũng vui. Tết cũng đầy đủ mâm cúng giao thừa đó con. Giờ muốn mua đồ miền Trung ở Sài Gòn dễ quá chừng.

Người miền Trung ăn Tết nhất định chẳng thể thiếu món Thịt heo ngâm mắm. Không chỉ là một món ngon ngày Tết ở miền Trung mà còn là đặc sản nổi tiếng của khu vực này. Thịt heo ngâm mắm thường sử dụng thịt ba chỉ hoặc chân giò, cho vào luộc đến khi chín rồi ngâm trong hỗn hợp gồm nước mắm, giấm và đường tối thiểu 3 ngày. Từ hai lăm Tết, những người miền Trung xa quê chọn cái Tết ở lại, cũng bắt đầu lục tục kéo nhau ra chợ, chọn cho mình những miếng thịt ngon nhất, để lưu giữ chút cội rễ quê hương giữa trời xuân của miền nắng ấm phương Nam này. Dễ dàng nhìn thấy các xóm trọ í ới rủ nhau mắm thịt heo, rồi người này chỉ dạy người kia, sao cho miếng thịt ngày Tết được mặn mà vị quê. Trưa ba mươi Tết, cúng rước ông bà, dù nghèo đến đâu, cũng phải có món thịt mắm này. Theo như ngoại Mười nói, đây cũng chính là nhịp cầu nối giữa các thế hệ con, cháu với tổ tiên, đây còn là thông điệp gắn kết mỗi người với quê hương mình.

Hay nhứ cái món Bắp bò mật mía mà có lần ngoại Mười gởi tặng tôi, dịp Tết năm ngoái. Ngoại bảo, quí ai lắm mới dám làm tặng. Bởi người miền Trung vốn dĩ tích cóp, cần kiệm, rất sợ những ngày mưa bão hạn cháy, chẳng dám ăn cao sang. Nên chỉ dịp tết nhứt mới dám làm cái món này. Hồi ngoại còn nhỏ, cứ hễ nghe mùi mật mía dậy thơm lừng trong căn bếp, là biết Tết về rồi đó.
Xứ ngoại, chỉ bước ra vườn bứt nắm lá trà xanh, nhớ chọn loại lá bánh tẻ, đủ chát đủ ngọt, chớ đừng chọn lá non quá mà chẳng đượm mùi. Rồi sửa soạn nào là ớt khô, gừng, tỏi, hành khô, thêm nắm củ sả, mẩu vỏ quế thơm nồng, dăm cái hoa hồi, chục nụ đinh hương, vài ba trái thảo quả, cùng đôi chén mật mía, mắm ngon, thế là đã có một tuyệt chiêu bí kíp trong tay để làm món này.

Thịt bắp bò kho mật mía này sẽ được thái thật mỏng, cuốn với lá mơ, chuối chát, khế chua thái sợi, chấm tương Nam Đàn hoặc mắm nêm đâm ớt ngon. Bỏ một miếng thịt vào miệng, là nghe cả một trời quê mình trong đó. Ngoại kể, mà ánh mắt xa xăm. Bận đó, tôi nhớ cả nhà mình đã xuýt xoa khen lấy khen để người miền Trung đúng là có cái món Tết quá ư tinh túy.

 
ann bai 1 1477673751441

Bánh Tết giữ nết quê

Cứ độ Tết về là người miền Trung làm ra chục loại bánh đặc trưng để ăn tết. Tết mà thiếu mấy loại bánh này, thì với dân miền Trung thể như thiếu mất hồn quê trong xuân mới. Vậy là theo lệ, nghe gió chạp réo gọi, dân xứ này đã bày biện khuôn, bột… Nhẩm tính năm nay làm bánh gì, gởi cho ai. Riết thành cái nết của dân miền Trung. Bởi thế, mẹt rong, xe đẩy hay gánh hàng len lỏi giữa xuân thị thành, hễ thấy trên đó nào là bánh thuẫn, bánh nổ, bánh tổ, bánh lăn và bánh in, là chắm mẵm đích thị dân miền Trung đang mang xuân xứ mình chia đều cho phố thị.
Ngoại Mười cũng vậy, mẹt bánh vụn vặt ngày Tết, chỉ toàn mấy loại bánh quê. Ngoại nói thì cứ như mình đem quê đến gần chính mình. Bán buôn mấy ngày Tết, ngó cái mẹt, cũng coi như mình biết vọng cố hương, biết thương xứ mình.

Bánh thuẫn là loại bánh đã có từ lâu, bánh có vị ngọt thơm và dễ làm nên được rất nhiều người yêu thích trong mỗi ngày tết. Hương vị bánh khá giống với bánh bông lan bởi vị ngọt, mềm. Ở miền Trung, bánh nổ không chỉ là món bánh đặc sản mà còn gắn liền với tuổi thơ của nhiều người. Bánh nổ có vị ngọt vừa phải, mùi thơm dịu nhẹ từ gừng và đường nâu, bánh giòn nên thường được dùng để nhai cho vui miệng. Làm bánh nổ cũng khá đơn giản, người ta cho gạo nếp vào chảo rang khô, rồi cho ít gừng và đường vào trộn đều, đổ vào khuôn gỗ, ép cho thật chặt, rồi lấy bánh ra cắt thành từng miếng nhỏ. Bởi khi làm bánh nổ thường tạo nhiều tiếng nổ của lúc rang gạo nên mới có tên gọi là bánh nổ. 

Nhưng bánh in mới lá bánh mà người người nhà nhà đều làm vào mỗi dịp Tết đến xuân về. Bánh in thường được làm theo dạng hình tròn, biểu thị sự đầy đủ, đoàn viên. Bánh có màu sắc nổi bật nhưng rất dễ vỡ. Để làm bánh in, trước tiên người ta rang bột năng, bột nếp và thêm một vài chiếc lá dứa để tạo mùi thơm, trộn với nước đường, đổ hỗn hợp vào khuôn, chờ tối thiểu 15 phút rồi lấy bánh ra. 

Chỉ chứng đó loại bánh quê thôi, mà cái mẹt của ngoại Mười đã ruổi rong khắp phố xá hoa lệ này biết bao mùa xuân. Hỏi ngoại buồn không? Hỏi ngoại nhớ nhà nhớ quê không? Con cháu ngoài ấy có trong ngóng gì không? Ngoại hổng trả lời, vén cái vạt áo lên rồi chậm nước mắt. Tôi thấy mình như có lỗi khi nhắc đến hai chữ gia đình với ngoại. Mùa này mà, nội cái gió Tết thôi cũng làm người ta thèm quê đến thắt thẻo, huống chi là nhắc đến bản xứ của những phận đời lưu dân trên đất Sài Gòn này.

 
anh hang rong 15 efet

Nhớ quê thèm vị, biết mô mà về?

Chừng ngoại đứng lên, chỉ gọn nhẹ câu nói, ngoại đâu có con cháu gì đâu con. Ngoại gá nghĩa với một người đàn ông khi quá lứa lỡ thì. Chẳng may chồng ngoại bệnh mất sớm. Nợ nần hồi chạy chữa ổng, trả chục năm cũng gần hết. Người ta kêu bán nhà đi, là xong. Nhưng mất căn nhà, biết nơi nào mai mốt xế bóng mà về tá túc. Chừng đôi ba năm nữa, chắc cũng về quê. Mà mai mốt ngoại về đó, ngoại cho địa chỉ mầy, nhớ có ghé qua xứ đó, tới thăm ngoại nghen bây!

Chục năm trường làm lưu dân thị thành, ngoại buông hai chữ nghen bây, cũng ngọt sớt như dân Sài Gòn. Mỗi lần nhớ quê ngoại hay tìm ra chợ bà Hoa ở Tân Bình. Chỉ cần nghe cái thổ âm bản xứ trúc trắc của dân miền Trung là lại hết buồn. Ít ra, ở Sài Gòn cũng còn chốn đi về cho dân miền Trung nhớ quê tìm đến, thèm vị thì ghé qua.

Tết của người miền Trung ở Sài Gòn, cũng đủ đầy mâm cúng, bánh trái, món ngon xứ mình, nhưng có lần ngoại Mười đứng giữa đêm giao thừa với mẹt bánh quê, nhìn pháo hoa thắp sáng bầu trời, ngoại quay sang hỏi tôi: “Rồi pháo hoa tàn nó đi về mô?” Không dưng tôi nghe sống mũi mình cay xè, nghe văng vẳng bên tai mấy câu ca dao:
“Nhớ xưa trả nợ ba đời
Chiều ba mươi Tết mẹ ngồi nhìn con
Gánh cực mà đổ lên non
Còng lưng mà chạy cực còn chạy theo
Chừ đây hết cực hết nghèo
Vui theo ra ruộng nhàn theo về nhà…”

Sài Gòn, tháng 01, năm 2021
T.P.B

Tổng số điểm của bài viết là: 14 trong 3 đánh giá

Xếp hạng: 4.7 - 3 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

LỜI NGỎ

  Hội nhóm Quán Chiêu Văn là nơi dành cho những người yêu thích văn chương và viết lách lui tới giao lưu sinh hoạt và chia sẻ cùng nhau về sở thích. Thành viên tự nguyện tham gia, không phân biệt vùng miền, tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp và vị trí công tác... Tất cả thành viên đều...

Thăm dò ý kiến

Bạn biết gì về Quán Chiêu Văn?

Thống kê
  • Đang truy cập18
  • Máy chủ tìm kiếm2
  • Khách viếng thăm16
  • Hôm nay2,136
  • Tháng hiện tại28,124
  • Tổng lượt truy cập3,181,734
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây