Hồn Việt trong cây chuối quê

Thứ bảy - 05/12/2020 12:37

Tác giả: Duy Dương 

Hạ đi nhường chỗ cho nắng thu bừng lên trên nền trời trong vắt. Tiếng sáo diều vi vu vang xa khắp xóm, những chậu hoa trong sân nở bung khoe sắc hòa hương theo gió. Ong bướm dập dờn, cây cối mơn mởn căng tràn sức sống trên màu nâu đất.

Năm nay dịch covid cứ tái diễn lặp lại, nên đã lâu lắm rồi tôi mới về quê. Khi ánh nắng cuối cùng của buổi chiều dần tắt, tôi thư thả ra vườn tược ngắm nghía xem có gì đổi khác. Bước chân bỗng khựng lại trước khóm chuối nghiêng nghiêng đứng khiêm nhường nép mình nơi góc vườn cớm nắng quen thuộc. Một cảm xúc rưng rưng xao xuyến giữa không gian thơ mộng yên bình cất giữ bao ký ức tuổi thơ.

Khóm chuối này trước đây ông nội trồng bỏ bao công sức tưới tắm chăm chút. Rồi đến bố tôi cần mẫn cặm cụi vun đất màu lấp thêm vào gốc nên rất xanh tốt. Hiện tại, khóm chuối có ba buồng nặng quá phải chằng chống cẩn thận. “Cội phúc thơm thảo” còn đây đang đơm hoa kết trái ngập tràn màu xanh yêu thương. Vậy mà giờ họ đã là người thiên cổ nương vào cành cây ngọn cỏ, vắng bóng chẳng bao giờ đặt chân trở lại mảnh vườn xưa.

Chuối là loại cây dân dã thân thảo gần gũi rất dễ trồng phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng. Chuối không mất công chăm bón, ít sâu bệnh, nhanh ra quả lại thiết thực mang lại lợi ích kinh tế gắn liền với cuộc sống hằng ngày. Quê tôi trước đây hầu như nhà nào cũng trồng vài ba khóm, nhà nhiều có khi cả một vườn rộng lớn. Chuối có rất nhiều loại nhưng người ta hay trồng nhất là chuối ngô (chuối dài, chuối tiêu), chuối tây (chuối ngắn), chuối hột, chuối mít, và chuối ngự. Chuối trồng bằng cây con đánh ra chứ không phải mua giống, trồng chủ yếu để lấy quả. Chuối ra theo buồng, mỗi buồng gần chục nải. Khi chín mùi thơm nhè nhẹ, vị ngọt đậm đà, có nhiều lợi ích khoáng chất tốt với sức khỏe. Quả chuối chín rất bổ dưỡng, giàu vitamin C-A-B6-B12 hàm lượng sắt, kali-magiê giúp cải thiện tiêu hóa, bổ não.
anh 4

Qua sách báo tìm tòi đọc hiểu thêm các tài liệu, tôi biết trong đông tây y người ta sử dụng toàn bộ phận cây chuối từ thân, lá, hoa, củ, quả, hạt, vỏ, kể cả nhựa chuối để làm thuốc điều chế trị các chứng bệnh hen, hắc lào, tiểu đường, huyết áp, sỏi thận, bàng quang…

Trong ẩm thực, chuối góp phần làm nên những món ăn phong phú, ngon miệng nhiều người yêu thích. Từ chuối các món bình dân thường nhật cho đến cao sang hảo hạng trình bày hấp dẫn đều kích thích thị giác, vị giác. Cây chuối tơ thái mỏng nát nấu cá, ăn ghém. Củ chuối non thì đơn giản rửa sạch cạo lớp ngoài thái nhỏ kết hợp với nhiều loại gia vị rau thơm nấu ốc nấu ếch rất đậm đà dễ ăn. Hoa chuối bóc tách thái làm nộm, xào nấu, có vị chát giòn màu sắc bắt mắt mang đặc trưng dư vị quê nhà. Rồi là quả chuối xanh kho cá, nấu ốc, nấu ba ba. Quả chuối chín sấy khô biến tấu kết hợp thành các món ăn vặt thú vị: bánh chuối, kem chuối, chuối chiên, chè chuối, chuối tẩm bột, chuối nướng hấp dẫn. Chuối ăn không hết thì thái lát phơi khô nỏ giòn rồi nghiền thành bột làm bánh, ngâm rượu. Anh em con cháu đi xa về gần người ta biếu nhau nải chuối chín cây vườn nhà làm quà quê thơm thảo.

Cây chuối thế mà xem ra rất hữu ích trong rất nhiều trường hợp. Tất bật mải móng quá, đi ra khỏi nhà chẳng may không đem mũ nón gặp thời tiết xấu thì bẻ vội tàu lá che nắng che mưa cho khỏi ướt đầu. Chân tay sơ sẩy có chút chảy máu xây xát người ta nhanh chóng nhai nhuyễn nõn lá chuối non đắp vào cầm máu vết thương. Ai vô tình bị bỏng thì chặt ngay thân cây chuối cho nhựa chảy vào cũng đỡ phần nào bỏng rát.

Cây chuối đi vào câu chuyện tình yêu đôi lứa, ca dao tục ngữ dân ca, điện ảnh âm nhạc, các tác phẩm hội họa đậm chất dân dã mà đầy màu sắc. Chuối lại gắn liền với đời sống tinh thần qua các trò chơi dân gian truyền thống. Trong một số lễ hội người ta vẫn còn có trò chơi leo cột bằng cây chuối hột, đẽo củ chuối to làm quả bóng chơi trò cướp bóng thu hút rất nhiều người tham gia mang lại những tiếng cười giòn giã xua tan bao vất vả mệt nhọc của cuộc sống thường nhật.

Chuối trồng kín vườn nhà, chuối phủ xanh khắp bãi, chuối chạy dài tít tắp hai mé bờ sông, bốn góc bờ ao người ta cũng hay trồng bám đất giữ bờ tránh sạt lở. Thân sử dụng triệt để làm thức ăn gia súc gia cầm: trâu bò gà lợn gà cá, tận dụng làm chất đốt hoặc phân bón hữu cơ. Lá chuối tươi hay khô sử dụng vào việc gói các loại bánh đặc sản vừa đảm bảo vệ sinh lại cho hương vị rất khác biệt.
foody mobile chuoi nuong jpg 703 636069629118861498

“Trước trồng cau sau trồng chuối” câu nói cửa miệng về phong thủy trồng trọt trong gia đình. Không phải tự nhiên mà ông cha ta từ xưa đã đúc kết được như vậy. Lẽ thường thực vật theo vận trời đất xoay vần xuân hạ thu đông cũng đến mùa thay lá nhưng cây chuối thì không .Chúng luôn căng tràn nhựa sống, chứa đầy năng lượng, quanh năm xanh tốt dung hòa đủ các gam màu trên một cây, hưởng trọn các tiết khí từ năm này qua năm khác.

Cây chuối luôn vươn lên trời ra đủ cả hoa lá quả, chuối một thân một lõi đó là một lòng một dạ trung thành. Thân chuối nhiều bẹ ôm chặt khăng khít với nhau như anh em đùm bọc chở che. Chuối không cô đơn lẻ loi mà mẹ đẻ con- con sinh cháu, cây to cây bé, cây trước cây sau bên nhau thành khóm, thành bụi chi chít giống nối đời một gốc rồi chia hộ chia chi không giới hạn. Các cây non mọc ra và hút chất dinh dưỡng từ dòng nhựa sống cây mẹ mà trưởng thành thể hiện trách nhiệm sinh thành gánh gồng nuôi dưỡng. Mùa hè, khóm chuối khoác lên mình một màu xanh mướt mát khi mở cửa sổ tránh được cái nắng oi bức ngôt ngạt chiếu thẳng vào. Mùa đông buồn những cơn gió bấc lùa về khóm chuối giúp cản được cái lạnh lẽo rét mướt. Khóm " cội phúc " nó gần gũi thiết thực dung hòa giữa bốn mùa tám tiết của vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa là vậy.

Đối với người vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng và một số nơi thì phẩm vật đầu tiên không thể thiếu của lễ vật dâng cúng phật thánh tổ tiên phải kể đến chuối. Nải chuối “cây nhà lá vườn” gắn với nền văn hóa nông nghiệp không biết tự bao giờ nó gần như là mặc định mang giá trị truyền thống thanh sạch làm điểm nhấn trung tâm trong mân lễ trang trọng. Với ý nghĩa tượng trưng cho sự no đủ sum vầy đoàn kết hứng trọn lấy những gì may mắn tốt lành. Nải chuối đẹp bày mâm ngũ quả phải có đủ tai, mười quả như mười lành lặn căng bóng không bầm dập, trầy xước, quả thon dài, ngửa lên như những ngón tay xòe đều nâng đỡ cho các loại quả khác.

Cây tre đứng số một thì hình ảnh cây chuối đứng thứ hai gắn liền với văn hóa người Việt Nam. Đó là biểu tượng hồn cốt quê hương liên hệ mật thiết với cả một cuộc đời con người không một loại cây nào thay thế được.
sinh to chuoi cho cuoi bui tap the hinh 25 4 16

Ký ức đẹp ngày bé của chúng tôi được các ông bà cho quà thường cũng chỉ là những quả chuối chín vàng trứng cuốc. Đi học mẫu giáo đến thứ sáu cuối tuần thì bố mẹ cũng cầm theo quả chuối cô viết tên vào đó đến cuối ngày sinh hoạt thì của bạn nào bạn đấy ăn. Lớn hơn một chút nguồn vui háo hức tinh nghịch kẹp ôm cây chuối tập bơi tắm mát ở ao hồ sông ngòi, núp bụi chuối mà chơi trốn tìm, cuộn lá chuối thành cái kèn thổi toe toe. Đó là tuổi thơ hồn nhiên với những nụ cười giòn tan trong trẻo.

Với bọn trẻ mục đồng tinh nghịch ranh mãnh như chúng tôi thì hay rình mò rủ nhau chặt trộm chuối nhà ai đó ở mé sông chấm muối hột ăn quên cả chát. Nhưng chưa thỏa chúng còn phá phách bẻ cây chuối con bóc tách hết phần bẹ chỉ ăn phần lõi ngọt như mía, chặt nguyên cả buồng đào lỗ rấm ủ lá xoan cho mau chín. Với anh chị em nối khố trong xóm thì buổi trưa hay tập trung lấy các bộ phận cây chuối chơi bán đồ hàng, bẻ tàu chuối làm súng vuốt, cắt nhiều lá chuối già làm nhà chơi cả ngày không chán.

Cây chuối chỉ có một thứ duy nhất mà ai cũng phải sợ đó là con bù lẹt. Cây nào có con đó thì nham nhở không còn đến một tàu lá lành lặn tưởng như không còn sự sống. Chẳng may mải chơi quá không để ý bị bám vào da thì chỉ có cách là bắt con bù lẹt giết chết lấy ruột bôi vào mới khỏi mẩn ngứa khắp người.

Nhưng có lẽ trong việc hữu sự tang ma thì cây chuối được sử dụng nhiều nhất. Do nó trồng trực tiếp trên đất, tắm nắng gột mưa, kết tinh đủ cả tinh túy âm dương ngũ hành. Vốn dĩ thân thiện gần gũi không phải tìm kiếm đâu xa, nên con người ta lặng lẽ gạt nước mắt tận dụng tất cả những gì cái cây bên nhà có sẵn để lo công to việc lớn cho người nhắm mắt xuôi tay ra đi sang một thế giới khác không trở lại.

Cái việc đầu tiên khi trong nhà có người nằm xuống là lấy nải chuối xanh đặt trên bụng hóa giải tử khí, tiếp đó chặt một khúc thân chuối già làm bát hương tạm. Rồi chọn hai cây chuối non mai buộc bên bàn thờ vong. Cắt vài tàu lá chuối bánh tẻ để để lót trải xuống đất khi hạ thổ tẩm liệm. Phát hai cái rọc chuối làm cái thang nối tâm linh khoảng 50cm để vong thoát vòng sinh tử mà lên cõi khác an hưởng vui tu. Cái dây chuối khô héo hắt dẻo dai thì trai gái dâu con bện làm đai thắt lưng buộc bụng (buộc chặt muôn vàn tình thương sinh thành dưỡng dục trọn vẹn nghĩa tình sống sao chết vậy). Nếu chẳng may chết phải giờ độc có trùng tang thì khi cắt đoạn các thầy lại sẽ phải lấy cả nguyên cây chuối to dựng ngược lên đẽo cái củ thành mặt quỷ có cái lưỡi dài để trảm ba tiêu trừ trùng trị tà.
mamnguquamienbac1

Cây chuối là một loại cây vô cùng đặc biệt ý nghĩa triết lý sống nhân sinh. Nó tượng trưng cho một con người- một kiếp con người. Lúc khi sống thì đẻ nhiều cây con không bao giờ mọc riêng lẻ đơn độc, phân cành phân nhánh, cây lớn chở che cho cây bé, cây bé mọc từ củ cây lớn mà ra vươn lên từ đất mà lớn. Khi trưởng thành thì đủ lá ra hoa đậu quả. Những năm gặp dông gió bão lớn thì khóm chuối vẫn vật lên vật xuống, cây nào cây đấy tiêu điều xiêu vẹo chống chọi thương đau. Nhưng với bản chất kiên cường “còn da lông mọc còn chồi nẩy cây” chuối lại gắng gượng phát triển lại xanh tốt duy trì nòi giống. Theo tháng năm khóm chuối càng to càng nhiều cây con thì cây mẹ càng héo hon còm cõi như những người mẹ mòn gan chắt ruột vì con vì cháu. Nắng sớm mưa chiều dãi dầu làm bạc thêm tàu lá, sạm thêm thân thì cũng sẽ thuận theo vô thường tạo hóa héo mòn, rũ rạc đến trút sinh lực cuối cùng rồi chết. Nhưng dù héo úa thì từ cái tàu lá cũng không tách rời thân mà rũ rạc ngay xuống gốc như tình cảm gia đình mãi mãi không bao giờ rời xa buông bỏ được.

Cuộc sống càng hiện đại thì người ta càng quan tâm hơn đến những hoa quả ít độc hại hóa chất, vật dụng thân thiện với môi trường. Ngày nay, người ta xuất khẩu rất nhiều chuối đi các nước cho thu nhập rất ổn định. Dưới đôi bàn tay tài hoa sáng tạo một số nghệ nhân đã biết tách bẹ lấy sợi mềm mượt sáng mịn làm sợi tơ chuối. Cây chuối đã là cây xóa đói cây giảm nghèo. Chuối được trồng trồng có qui mô qui trình, bài bản hẳn hoi. Thực sự chuối trở thành cây hàng hóa có tiềm năng phát triển bền vững trên thương trường. Tự bao đời nay, cây chuối là cây trồng gắn bó mật thiết với đời sống , ẩm thực, phong thủy và tâm linh làm nên hồn cốt làng quê Việt Nam!
D.D

Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá

Xếp hạng: 5 - 1 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

LỜI NGỎ

  Hội nhóm Quán Chiêu Văn là nơi dành cho những người yêu thích văn chương và viết lách lui tới giao lưu sinh hoạt và chia sẻ cùng nhau về sở thích. Thành viên tự nguyện tham gia, không phân biệt vùng miền, tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp và vị trí công tác... Tất cả thành viên đều...

Thăm dò ý kiến

Bạn biết gì về Quán Chiêu Văn?

Thống kê
  • Đang truy cập8
  • Hôm nay1,156
  • Tháng hiện tại19,387
  • Tổng lượt truy cập2,787,110
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây