NGƯỜI MIỀN NÚI (P1)

Thứ hai - 08/03/2021 01:45

Tác giả: Hoàng Duy Tân

Lần đầu tiên được đi tàu lửa từ Vinh ra Hà Nội nhập học . Có hai chú bộ đội từ miền Nam ra ngồi ghế đối diện móc thuốc Ruby mời hút. Một chú bảo:
- Em là dân miền núi à?
Ậm ừ không nói nhưng trong bụng thầm gật. Thế quái nào mình cũng tươm tất với dép guốc, áo bộ đội tuy hơi cũ chút mà sao người ta nhận ra ta? Phải chăng sự " xuất chúng" của người miền núi dễ phát lộ vậy sao ?

Bài này kể về những cái lạ , độc đáo mang tính xuất chúng ấy của người miền núi. 

Phần 1 - ĐÁNH BẮT CÁ

Tuổi thơ của bất cứ ai lớn lên ở thôn quê kể cả trai hay gái ai mà không trải qua và mê man một thời với tát cá , mò cua . Dù lứa tuổi nào, đánh bắt cá cũng khiến mình như lạc vào mê hồn trận. Sự đam mê lấn lướt hết mọi lý do. 

Người miền núi ngoài những cách bắt cá thông thường bằng dụng cụ vó , đó, nơm , chài , lưới...như mọi miền thì có cách bắt cá khác hơn, xuất chúng hơn. 

Miền núi ruộng lúa ít nhưng khe hói thì nhiều. Có những khe nhỏ hẹp nhưng cũng có những khe lớn như dòng kênh đổ ra sông. Dòng chảy luồn lách hầu hết qua những nơi rậm rạp , địa hình hiểm trở nên không thể tát cạn hay dùng vó , lưới cào được. Mùa mưa lụt cá ngoài sông lớn hàng năm chạy vào đây trú ẩn , sinh sôi. Mùa hè cạn khe là lúc bắt cá bằng mọi dụng cụ kể cả tát cạn. Có những vụng (vũng) lớn như cái ao, cái đìa quanh năm cá quẫy mà chỉ dùng câu chứ không làm gì khác được.

Tuổi thơ dân miền núi đi thả trâu là thời hoàng kim của cuộc đời. Lùa trâu vào rừng là coi như xong việc, chiều tối cỡi về mà không phải chăn dắt. Trâu theo đàn , theo lộ trình quen thuộc với những trảng cỏ , đồi sim trải dài ăn no thì tự xuống khe mẹp, ngâm mình dưới nước.  Lũ trẻ chúng tôi mặc sức tung hoành trèo hái trái cây hoặc xuống khe bắt cá. Cũng mang theo dụng cụ đánh bắt nhưng đó chỉ là bắt cá nhỏ lẻ không đáng nói. Nếu có " Biên niên sử của làng" thì trận đánh cá lớn nhất phải ghi là vũng Choại .

 
ca leo 8331 1452228110
Cá Leo muối ớt 
 
Vũng Choại nằm cuối một con khe cách sông không còn mấy xa thì phình ra như cái dạ dày trong đường ruột. Cái vũng này sâu lại hiểm trở. Mùa mưa lũ cuốn về lòng nó cây gỗ, tre rừng lung bung trong đó. Nó trở thành cái chuôm, cái chà cho cá trú ngụ . Không thể tát mà cũng không thể đánh bắt bằng lưới hay vó được. Những người trong làng quyết định đánh nó bằng lá rừng.

Không hề có họp làng, chỉ trao đổi thống nhất miệng với nhau. Sáng ấy vẫn đi làm ruộng nương nhưng đều nghỉ sớm và hình thành những nhóm vài ba người vào rừng đốn hạ cây để lấy lá. Đó là cây lá Cơi. Triệt hạ cây ngã xuống chặt lá bó bó vác về. Một nhóm khác trai tráng hơn thì tự giác vác cuốc vào đào rễ cây Khay. Rễ Khay cũng chặt khúc bó lại mang về. Những cây này cho dù hiếm, nằm rải rác trong rừng nhưng bộ nhớ của người miền núi thì không thể quên.

Đầu giờ chiều đàn ông trong làng tiến quân ra vũng Choại. Hai bên bờ được phát quang, dọn sạch cho dễ đi. Họ đào những cái hố dọc theo bờ gần mé nước làm thành những cái cối. Đoạn chặt nhỏ lá Cơi , hốt một ít bùn non cho vào dùng cây làm chày giã như giã gạo. Giã càng nhừ càng tốt. Lớp trai tráng khác lấy rễ Khay đập dập cho te tua. Khi đã giã hết lá Cơi, đập dập rễ Khay xong bắt đầu vãi đều hết xuống nước.

Vũng Choai có chiều dài chừng gần 100m, nơi rộng nhất cũng khoảng 6- 8m, mực nước lút sào 3m có nghĩa là rất sâu. Xung quanh bờ những hang hốc gốc cây rất bí hiểm, tối om.


Chừng mươi lăm phút sau thì tiếng reo có cá nổi . Những con cá đầu tiên ấy thường nhỏ và ăn ngay dỉa chờ sẵn. Tiếng reo hò cười nói to dần và quên cả đất trời chỉ chăm chăm vào cá . Người miền núi nhà nào cũng có một cái dỉa ba ngạnh cán dài gác sẵn trong nhà chờ đón cá mùa mưa lũ.

Một lúc sau thì cá càng ngày nhiều. Những cái đầu đen sì nổi lên hớp hớp, bơi lừ đừ. Gần bờ thì dùng vợt , xa bờ thì dùng dỉa đâm lao. Cá càng to thì reo hò càng lớn. Nhiều nhất là cá Gáy (cá chép), cá Mè và cá Leo . Lũ cá trúng độc nên ít giãy dụa, rất ngoan nằm thoi thóp thở. Dân làng không lường hết trữ lượng cá quá lớn nên bối rối . Khi đi chỉ mang đồ đựng loại nhỏ, những cái oi nằm lăn lóc vì cá muốn to hơn cả oi. Những đứa trẻ bắt đầu tiếp sức bằng cách chạy đi bứt dây rừng để xỏ cá. Xong lại quẩy cá chạy về nhà chừng hơn 1km báo tin thắng trận.

Trời bắt đầu về chiều rồi sẫm tối, làng bên nghe tin nhiều cá cũng bắt đầu gia nhập quân số. Các cô các bà ở nhà bắt đầu đem đuốc lên tiếp ứng. Người miền núi luôn có dự trữ những bó đuốc bằng cây dễ cháy để trong nhà phòng hữu sự ban đêm. Cả vùng vũng Choại sáng rực một góc trời như " Đêm hội Long Trì".

Trận đánh cá ấy mãi mấy chục năm sau vẫn nhắc tới với nụ cười chiến thắng của người làng. Các bà bảo là hết chỗ đựng, lớp thì muối , lớp thì phơi khô ăn dần và nhà nào cũng món cá kho nghệ. Tuy nhiên trong đầu những đứa trẻ chúng tôi thắc mắc là trong lá Cơi , rễ Khay có chất gì mà làm cá chỉ nổi không chết? Nó trúng độc nhưng người ăn cá lại không việc gì? Hỏi người lớn luôn nhận được câu trả lời : - Lá đó làm cay mắt cá nên nó phải nổi thôi. Rõ ràng là chưa thuyết phục.

Mấy chục năm sau với bao khúc mắc, trăn trở đứa bé năm nào nhờ có mạng Internet mới tìm được câu trả lời. Thổ dân vùng Amazon cũng dùng loại cây gì đó, đập nát ra vãi xuống nước săn bắt cá chình điện. Loại cá chình điện không thể bắt được bằng cách thông thường vì chúng có thể phóng ra luồng điện 600v, tức là gấp ba lần mang lưới điện chúng ta đang dùng. Ngay cá cá sấu cũng phải phơi bụng chứ đừng nói đến con người. Thì ra loại cây gì đó ở Amazon, lá Cơi , rễ Khay của người miền núi có một chất khử oxy mạnh trong nước. Loài cá thiếu oxy , ngộp thở suy hô hấp nên nổi đầu lên hớp hớp để hít thêm oxy trong không khí tìm sự sống. Thảo nào chúng lờ đờ hết sự nhanh nhẹn.

Thế mới hay, người miền núi xa xưa đã biết sử dụng vũ khí sinh học từ những thứ cây lá quẩn quanh trên rừng. Họ tận dụng triệt để các tài nguyên thiên để làm nên sự độc đáo mới lạ cho cuộc sống mưu sinh. Đó là một nét đặc trưng riêng biệt của người miền núi. 
H.D.T

Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá

Xếp hạng: 5 - 1 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

LỜI NGỎ

  Hội nhóm Quán Chiêu Văn là nơi dành cho những người yêu thích văn chương và viết lách lui tới giao lưu sinh hoạt và chia sẻ cùng nhau về sở thích. Thành viên tự nguyện tham gia, không phân biệt vùng miền, tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp và vị trí công tác... Tất cả thành viên đều...

Thăm dò ý kiến

Bạn biết gì về Quán Chiêu Văn?

Thống kê
  • Đang truy cập6
  • Hôm nay1,274
  • Tháng hiện tại36,815
  • Tổng lượt truy cập3,087,752
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây