NHỚ NAO LÒNG "BÉNG SẮN" QUÊ MIỀNG!

Thứ hai - 08/08/2022 01:28
Tản văn của Trần Hiền

Mấy ngày nay trời mưa mưa lành lạnh, bầu trời mọng nước choàng một tấm áo mây khổng lồ mà chỉ cần vài cơn gió nhẹ qua cũng dễ dàng buông lơi muôn ngàn ngấn lệ xuống nhân gian. Đất ủ ê buồn, cây cối cúi mình lặng lẽ. Trong màu nâu xám nguyên thủy của đất trời khi vào thu, mưa rả rích âm trầm, buổi sáng thức dậy bỗng biếng lười nằm nghe tiếng gió lách cách cựa mình cố len lỏi vào khung cửa. Lòng bỗng nao nao nhớ món bánh lọc quê nghèo, món bánh của một tuổi thơ rất cũ, vẫn bền bỉ neo đậu trong hồn ta dẫu bước chân có dạt trôi về tất thảy những năm tháng xa nào.

Món bánh lọc quê miềng, mà ta vẫn tha thiết gọi bằng cái tên rất đỗi thân quen là “béng sắn”. Chỉ bởi vì nó được làm từ bột sắn, thứ bột tinh quý giá được người dân sáng tạo ra suốt quãng đời giông gió trên miền đất mà khoai sắn luôn luôn nhiều hơn gạo cơm. Miền đất bom đạn nhiều hơn đất bằng, lũ lụt giông bão một năm ghé thăm vài chục bận. Miền đất nắng rát mưa dầm, gió lào bỏng rát cháy vàng ngọn muống ngọn khoai, nơi đàn ông đàn bà con gái con trai sát tay nhau làm nên “lũy thép” trước quân thù. Một bà mệ già vẫn có thể dang tay che cả đoàn con trước họng súng khô khốc khét tanh mùi máu. Một lá cờ tổ quốc vẫn vượt qua bom cày đạn xối, ngày ngày vươn lên hiên ngang tung bay bên kia bờ chiến tuyến 17. Món “béng sắn” cũng vậy, vẫn bền bỉ cùng quê miềng suốt bao nhiêu tháng ngày đói rét, vẫn xuất hiện bên mâm cơm nhà ai mỗi chiều, mỗi sớm, mỗi tháng, mỗi năm. Món “béng sắn” ấm dạ ngày đói, có mặt bên mâm cơm ngày đoàn viên, theo giỏ xách ai đi về quê lạ, mang trong mình bao hồn hậu đất quê.

 
chat luong cua cac quan banh bot loc quang binh

Béng sắn làm từ bột sắn, thứ bột được làm nên từ củ sắn (hay còn gọi là khoai mì). Tôi nhớ nội tôi ngày xưa, khi chưa có máy xay xát như bây giờ, mỗi khi mệ nhổ sắn về, mệ chọn sắn rồi tự mài bằng tay từng củ sắn một. Dụng cụ mài sắc như một con dao, tay mệ mân mê từng củ sắn trắng tròn lẳn, bàn tay già nua đầy những sợi gân hằn nổi tảo tần mưa nắng. Mệ cắm cúi miệt mài mài từng củ sắn, giọt mồ hôi trong veo lăn nghiêng trên trán, tóc rối lòa xòa phủ bết bên vành tai. Đôi mắt say sưa mài từng lát sắn, như đang bào mòn vị đắng dai dẳng của đói nghèo. Bột sắn được mài ra rồi còn phải qua lượt sàng và lọc sạch thật nhiều bận để lấy phần tinh. Phần thô thì để dùng làm thức ăn cho heo, mỗi mùa sắn về, đàn heo mệ nuôi con nào con nấy núng nính tròn lẳn, trông thật thích mắt. Chao ôi tưởng như lúc này đây tôi vẫn ngửi thấy mùi nồng nồng hăng hăng của sắn mới, tiếng mệ chóp chép nhai trầu và đàn heo sau bếp kêu inh ỏi không biết mệt nghỉ. Lại tưởng như mình như thời bé mọn, cố rúc rúc vào chăn ngó ánh lửa bập bùng sau bếp củi mỗi mùa mưa dầm heo hắt, mũi hít hà mùi béng sắn thơm nồng vị xa xưa.

Và cứ mỗi lần tôi lén mở cái lu chạp cuối góc bếp, lại thấy lớp bột trong ngần lóng lánh dưới mặt nước, bột trắng trong, thơm nguyên mùi sắn. Để mỗi mùa lạnh về, gió hiu hiu len lỏi dọc cánh đồng lau xám, mệ tôi lại bẻ ra một cục bột sắn từ trong cái lu ấy. Các o tôi sẽ quây quần bẻ bột ra thật mịn, thật nhỏ. Bột trắng tinh, thơm mịn, lúc ấy các o sẽ lại vo tròn thành vài cục lớn, thật cứng, thật tròn. Đợi khi nước sôi vào độ chín nhất, các o sẽ thả những cục bột tròn ấy vào đó nấu sôi. Những công đoạn làm bánh ấy đều trở thành dịp để cả nhà quây quần bên mâm bánh, tay làm miệng nói, rôm rả một góc bếp nhà. Khi các cục bột đủ độ dẻo, có màu trắng trong, các o sẽ gắp nó xuống bỏ giữa đám bột mịn trong mâm. Và bằng đôi bàn tay dẻo dai, các o sẽ nhồi bột. Những cục bột chín vùi mình trong đám bột mịn, ra sức làm chín mềm những đám bột lân cận. Để rồi đám bột đang nằm giữa mâm kia dần dần hòa vào nhau thành một khối bột chín, mịn màng, thơm dẻo, trắng tinh.

 
banh bot loc quang binh 1 1632922928

Khối bột trắng ngần hiện ra trước mắt trong sự thích thú của cả nhà, bởi công đoạn nhào bột là công đoạn khó khăn nhất, đòi hỏi người luộc bột phải cân đo chính xác lượng bột, và đôi bàn tay nhào bột phải vừa có sức bền, chịu được nóng, vừa mạnh vừa dẻo, để bột không bị sống sượng hoặc là ướt quá, dính quá, sẽ làm bánh không ngon. Bây giờ ra chợ ta vẫn sẽ dễ dàng mua cả khối bột lọc đã nhồi sẵn, nhưng có lẽ thứ cảm giác háo hức của ngày cũ mỗi khi mệ mở nắp lu chạp lại là thứ cảm giác vui sướng mà ta mong chờ nhất. Khối bột được nhồi bởi tay người làm bánh, khối bột nhồi thủ công ấy mới gắm gói những trông đợi, khấp khởi về một khối bánh ngon thơm dẻo mịn, thấp thoáng nỗi lo sợ bột không chín, bột tái rồi bột ướt, lúc đó sẽ cần những người o, người mệ giàu kinh nghiệm chữa cháy, để rồi trong cái vỡ òa sung sướng khi nhào nặn được một khối bột ngon sẽ chắt chiu hết những cay cực chốn quê nghèo.

Nhân bánh được ấp iu từ những vị quê dân dã, có khi là món nấm meo băm nhỏ trộn với lạc rang. Dưới ngọn lửa riu riu, nấm meo, đậu phụng căng mình giữa tóp mỡ, ớt, tỏi, hành tăm, tiêu, ném. Tất cả làm nên cái vị cay rất riêng của miền quê Quảng Trị, vị cay cay nồng nồng thơm lừng cả gian bếp, mùi thơm của nhân bánh là mùi thơm mang cái vị rất riêng của con người xứ Quảng, mùi thơm nồng ấy tôi gọi nó là hồn quê. Bởi nó đã hóa thành huyết mạch rất riêng trong tâm khảm của bà con quê tôi, nhất là khi tụi nhỏ hí hửng ngồi chờ nhân chín, ngồi chờ nhân dư ra sau khi làm xong bánh, để được lấp đầy cái miệng tròn và cái bụng nhỏ đang sôi réo ùng ục khi mùi thơm theo gió tỏa lan. Ở những dịp quan trọng hơn hoặc những nhà có điều kiện hơn, thì nhân bánh được làm từ thịt heo và tôm rim đặm. Thịt heo chọn phần có mỡ, bùi bùi, béo béo, băm nhỏ, hoặc thái lát mỏng tùy theo kích cỡ bánh. Tôm rim chín đặm. Hòa vào đó mùi thơm của ném hạt phi mỡ đến vàng rộm, ớt bột xay mịn, tiêu xay mịn, chút nước mắm biển, chút muối, mì chính, thêm ném lá xắt mỏng rải đều, thơm lừng thơm lạ, tất cả làm nên một vị ngon đậm đà khó cưỡng. Sau này, đi về một số vùng quê nhỏ, tôi còn được ăn béng sắn làm từ nhân đậu xanh, măng, cà rốt, và còn có món bánh lọc chay, nhưng tôi vẫn thích nhất món nhân làm từ đậu phụng rang chín trộn mộc nhỉ băm nhỏ rim mềm. Nhân bánh ấy, cái vị rất riêng ấy, nó chắt chiu từ những cơ cực nơi miền quê đất đỏ tuổi thơ bên đồi bạch đàn nơi Vĩnh Linh gió lào nắng rát. Vị mặn mòi của nhân bánh chắt chiu từ những cơ cực của mệ, của mẹ, của những người phụ nữ cả một đời gánh gồng lo toan. Gánh lấy quê hương trên bờ vai gầy, gánh cả đàn con đi qua giông gió.

Khối béng sắn sau khi được nhồi xong thì được chắt ra từng viên nhỏ, bàn tay nặn khối, vo tròn đều rồi mâm mê dàn mỏng ra. Thuở bé tôi thường lấy thân chai thủy tinh, đặt viên bột giữa cái sàng nhỏ bằng tre rồi lăn chai cán mỏng. Các o chú tôi thì không cần làm thế, họ để viên bột trên tay rồi dùng mấy đầu ngón tay nhịp nhàng dàn mỏng trông thật tròn đều đẹp mắt. Bánh dàn tròn càng mỏng càng ngon, sau khi dàn bánh ra, ta gắp nhân bỏ vào giữa bánh, gập hai phía lại và dùng tay nặn dính các mép lại với nhau. Khéo léo hơn có thể dùng tay vân lại như hình vân của miệng sò, thậm chí có thể nặn thành hình cái mũ, hình mặt trăng, hình mũ tai bèo, hình cánh bướm. Bánh lọc (béng sắn) có một cái bụng nhân căng tròn và xung quanh gắn lại với nhau như hình mặt trăng lưỡi liềm, như căng đầy, nhân vàng rộm, thân trắng trong, dạt dào như tình mẹ cho ta, đang cho ta và mãi cho ta đến suốt đời cũng không vơi cạn. Những chiếc bánh tròn đều tăm tắp trắng trẻo ưỡn mình trong háo hức mong đợi của trẻ thơ.

Những chiếc bánh sau khi làm xong nếu được để trần như vậy thả vào nồi nước sôi luộc chín thì được gọi là bánh lọc trần. Còn nếu ta gói nó vào những chiếc lá chuối đã cắt ở góc vườn, lau sạch, hong nắng trưa cho giòn mềm thì được gọi là bánh lọc lá. Bánh lọc lá thường theo chân người đi khắp phương xa, mùi thơm của lá chuối, mùi thơm của béng sắn, tạo nên mùi hương đặc biệt là hồn quê mãi neo đậu trong tâm trí không bao giờ có thể cạn vơi. Đó là mùi vị của quê hương, mùi vị của mưa dầm tháng giá, mùi vị của tuổi thơ chân trần trên đường quê nâu bùn trăn trở tìm về trong tận cùng nếp nghĩ. Theo thời gian, bước chân người có thể lạc nơi viễn xứ, tuổi thơ ra đi chẳng quay về, đường nhựa thay cho đường đất, bê tông gạch hoa len lỏi vào tận gốc tre già, nhưng món ăn “béng sắn” (bánh lọc) quê hương sẽ sống mãi trong tận cùng hơi thở. Đễ mỗi khi lạc bước giữa phố phường đông đúc, nghe tiếng “bánh lọc”, “béng sắn xứ miềng” lại nao lòng thổn thức, nhớ về nơi chốn thủy tổ, để ấm lòng hai tiếng “quê hương”.

Sau này khi tôi lớn, tôi được biết một số cách làm bánh lọc khác, làm từ bột sắn nước (như cách gọi của một số bạn bè ở Hải Lăng, Mỹ Chánh, giáp ranh với cố đô Huế), và cái “béng sắn” đó cũng ngon lành và thấm tháp hơn rất nhiều, trở thành món đặc sản “Bánh lọc Mỹ Chánh, bánh lọc Diên Sanh”, đang vươn xa đến mọi miền tổ quốc và nhất định sẽ cất cánh bay đến những đất nước khác trên bản đồ thế giới. Để tôi thêm yêu, thêm trân trọng cuộc sống hôm nay, bởi những sáng tạo mộc mạc ấy chính là minh chứng kì diệu cho sức sống vĩ đại, mãnh liệt vươn mình, chịu khó chịu khổ của người dân quê tôi. Như lũy tre hồn Việt, người dân ấy, quê hương này, non nước ấy, nghìn thu!.
T.H

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

LỜI NGỎ

  Hội nhóm Quán Chiêu Văn là nơi dành cho những người yêu thích văn chương và viết lách lui tới giao lưu sinh hoạt và chia sẻ cùng nhau về sở thích. Thành viên tự nguyện tham gia, không phân biệt vùng miền, tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp và vị trí công tác... Tất cả thành viên đều...

Thăm dò ý kiến

Bạn biết gì về Quán Chiêu Văn?

Thống kê
  • Đang truy cập6
  • Hôm nay1,744
  • Tháng hiện tại52,079
  • Tổng lượt truy cập3,848,051
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây