VỀ QUANG HƯNG CHƠI PHÁO ĐẤT

Thứ bảy - 20/03/2021 04:24

Tác giả: Lương Thiện

Hàng chục năm nay, người dân xã Quang Hưng, huyện Ninh Giang (Hải Dương) luôn coi pháo đất là món ăn tinh thần không thể thiếu và là nét đẹp văn hóa cần được gìn giữ, phát huy.

Dày công gìn giữ. 

Không ai còn nhớ trò chơi pháo đất ở xã Quang Hưng có từ khi nào, chỉ biết rằng nó đã tồn tại, ăn sâu vào tiềm thức của người dân nơi đây qua rất nhiều thế hệ. Cụ Phạm Thành Thức, 85 tuổi, ở thôn Văn Minh, cho biết: “Khi tôi mới 5-6 tuổi đã biết trò chơi đánh pháo. Các cụ kể khi đánh trận Bạch Đằng, con voi của Trần Hưng Đạo bị sa lầy ở sông khúc Hóa thuộc huyện Quỳnh Phụ (Thái Bình). Nhân dân quanh vùng đã dùng đất ném xuống sông cho voi thoát lên. Từ đó, nhân dân trong xã thường tụ tập diễn lại cảnh này lúc nông nhàn để tưởng nhớ công ơn đánh giặc của Trần Hưng Đạo và cầu mong mùa màng bội thu”.

Từ năm 1998, trò chơi pháo đất được xã khôi phục, tổ chức hàng năm. Sau Tết Nguyên đán đến trước khi thu hoạch lúa vụ chiêm, khắp các ngõ xóm ở 3 thôn Văn Minh, Thiên Khánh, Thọ Sơn của xã đều tổ chức thi đấu pháo đất. Cả xã có hàng trăm người ở đủ lứa tuổi biết chơi pháo, từ thiếu niên đến người cao tuổi, thậm chí có cả chị em phụ nữ. Bữa cơm chiều vừa xong, một tốp khoảng 15-20 người lại tập trung tại một gia đình có sân rộng và thi đấu đến khoảng 23 giờ. Sau đó, mọi người lại về nghỉ ngơi lấy sức chuẩn bị cho một ngày lao động mới. Ông Lê Quang Để, Bí thư chi bộ thôn Thọ Sơn, vừa nặn pháo vừa phấn khởi: “Gia đình tôi từ ông cha đến con cháu đều biết đánh pháo. Mỗi năm làng tổ chức hội thi, tôi lại đăng kí tham gia và rủ thêm họ hàng, anh em”.

 
161362436 3773267009423991 2837975830282436639 o

Không chỉ có người lớn mới biết đánh pháo, rất nhiều em nhỏ chỉ 7-12 tuổi cũng say sưa nặn những quả pháo nặng 5-6 kg nhưng phần lớn các quả pháo đều méo mó, gieo không kêu hoặc đứt manh. Mỗi lần như thế, các em lại được bố hoặc ông hướng dẫn lại cách nặn cũng như động tác gieo sao cho đẹp nhất.

Để duy trì trò chơi cổ truyền độc đáo này, xã đứng ra tổ chức hội thi giữa các thôn vào dịp hội đình làng hay các ngày lễ lớn như 30-4, 19-5. Mỗi khi có hội thi pháo đất là có hàng trăm người trong xã và vùng lân cận tới tham dự, cổ vũ. Không chỉ tổ chức ở quy mô làng, xã, người Quang Hưng còn giao lưu pháo đất với các xã lân cận như An Đức, Tân Phong, Ninh Hải (Ninh Giang), Đức Xương (Gia Lộc), Hùng Sơn (Thanh Miện, cùng tỉnh Hải Dương).

Đến tham dự hội thi pháo đất xã Quang Hưng mới thấy sức hấp dẫn của trò chơi cổ truyền này. Nhờ sự quan tâm của cả cộng đồng, phong trào pháo đất ở Quang Hưng ngày càng phát triển. Chính quyền địa phương thường xuyên tuyên truyền trên hệ thống loa truyền thanh trong các bản tin, các cuộc họp để vận động người dân chơi các trò chơi lành mạnh, trong đó có pháo đất. Các gia đình đều có người đi đánh pháo. Từ người già đến trẻ nhỏ, không chỉ đi xem mà còn ủng hộ bằng tiền, vật chất để động viên anh em trong đội. Phụ nữ cũng chuẩn bị đầy đủ nước uống, lau mồ hôi, quạt mát… cho chồng con tham gia chơi pháo.

Nét độc đáo của pháo đất Quang Hưng

Để tổ chức thành công trò chơi pháo đất, người dân Quang Hưng cũng mất rất nhiều công sức, thời gian bởi không phải loại đất nào cũng có thể dùng để nặn pháo. Đất đánh pháo là đất thịt phù sa, không lẫn tạp, có màu gan gà được lấy ven sông Cửu An. Đất lấy về được chẻ nhỏ như thịt nạc, dùng cật tre tước mỏng thái nhừ để lọc xơ, sạn, tạp chất. Sau đó đất tiếp tục được giã, đập nhiều lần đến khi vê thành sợi không bị đứt và ấn không dính tay. Công đoạn này phải mất khoảng nửa ngày. Muốn giữ độ ẩm, độ dẻo cần thiết cho đất và để chơi được nhiều lần, người ta gói kín trong bao dứa, đặt nơi ít ánh sáng, khi “đánh” mới mang ra.

Pháo đất Quang Hưng độc đáo cũng một phần nhờ giữ được nét cổ truyền từ ngàn xưa. Nếu như các xã Nghĩa An, Quyết Thắng, Tân Hương (Ninh Giang), Quang Khải, Minh Đức (Tứ Kỳ) đã chuyển sang chơi pháo linh tuyền, nặng khoảng 80kg/quả, cần 5 người cùng gieo thì người Quang Hưng vẫn chơi pháo đất “lá riềng” chân đứng, chỉ cần một người tự cất, tự gieo quả pháo nặng 30-35 kg.

 
159916604 3773267176090641 7261162222566252709 o

Mỗi quả pháo nặn mất 15-20 phút. Khối đất ban đầu được các pháo thủ dùng chân giậm thành hình pháo sau đó dùng tay phải úp sấp, đập lên mặt pháo, tay trái chắn thành pháo sao cho yếm pháo mỏng đều từ trong ra ngoài. Tiếp tục dùng tay vỗ phẳng bề mặt, xấp nước tay, nâng thân pháo lên, dùng giẻ ướt xoa thành ngoài. Các địa phương khác chơi pháo bấm vành thì riêng Quang Hưng lại chơi pháo miết vành. Đây cũng là nét riêng mà chỉ trò chơi pháo đất xã Quang Hưng mới có.

Từ quả pháo hoàn chỉnh, các pháo thủ dùng ngón cái bấm mạnh thành ngoài, cách mép 2cm theo chiều kim đồng hồ rồi dùng ngón trỏ miết phẳng. Khi bấm phải tạo được manh pháo đều, chắc, độ mỏng vừa đủ, nếu không khi cất pháo sẽ bị đứt, hoặc khi gieo manh pháo không ra. Trước khi gieo pháo cần bấm mẽm bằng cách dùng ngón cái, ngón trỏ của tay phải bấm ở chính giữa đầu nhỏ, sau đó “hàn lại”.

Nặn xong “quả pháo”, pháo thủ dùng hai tay nâng pháo sao cho bề mặt yếm pháo song song, cách mặt đất khoảng 1,5 m. Hai bàn chân đứng cách nhau 30-40 cm. Để pháo nổ to, cánh pháo bang rộng và không đứt, khi gieo phải tung tay phải, ép lách, thân người giữ thăng bằng và bình tĩnh hất tay để “quả” pháo rơi xuống đất. Những “quả” pháo nổ to, bung manh dài không đứt được khán giả reo hò cổ vũ không ngớt.

Tùy theo từng năm và tùy thuộc vào nguồn kinh phí của địa phương mà phần thưởng có thể là tiền mặt hoặc chỉ là một vài thùng bia. Cũng có khi phần thưởng chỉ là tiếng vỗ tay tán thưởng hay lời trầm trồ thán phục của khán giả nhưng đã tham gia chơi thì ai cũng quyết tâm gieo được quả pháo to, đẹp nhất. Sau mỗi cuộc thi, kẻ thắng, người thua đều vui bởi cái đích mà họ muốn đạt tới không dừng lại ở giải thưởng, mà quan trọng hơn là dịp được tham gia vào một hoạt động văn hóa, tinh thần vô cùng bổ ích và lý thú.

Ông Phạm Đức Trình, Phó Chủ tịch UBND xã Quang Hưng cho biết: “Trò chơi pháo đất được duy trì nhiều năm ở địa phương đã thu hút được đông đảo các tầng lớp nhân dân. Nhờ đó mà tình làng nghĩa xóm, khối đoàn kết trong cộng đồng được nâng cao, nhất là giúp thế hệ trẻ ngày một tránh xa được các tệ nạn xã hội”.
L.T

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

LỜI NGỎ

  Hội nhóm Quán Chiêu Văn là nơi dành cho những người yêu thích văn chương và viết lách lui tới giao lưu sinh hoạt và chia sẻ cùng nhau về sở thích. Thành viên tự nguyện tham gia, không phân biệt vùng miền, tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp và vị trí công tác... Tất cả thành viên đều...

Thăm dò ý kiến

Bạn biết gì về Quán Chiêu Văn?

Thống kê
  • Đang truy cập25
  • Máy chủ tìm kiếm17
  • Khách viếng thăm8
  • Hôm nay1,305
  • Tháng hiện tại21,705
  • Tổng lượt truy cập2,916,576
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây