Sài Gòn lê la, chè Hoa khắp nẻo - Tác giả Tống Phước Bảo

Thứ bảy - 24/10/2020 04:30
Sài Gòn lê la, chè Hoa khắp nẻo!

Hồi Chổ Bó còn khỏe, cuối tuần nào cũng đòi đi vòng vòng Sài Gòn, tìm một quán chè gốc Hoa mà ăn. Lâu dần thành cái nếp của cả nhà. Mấy anh chị em lớn lên, bôn ba ngược xuôi khắp Sài Gòn để mưu sinh, thỉnh thoảng đi ngang con đường nào có quán chè treo biển chữ Hoa, cũng ráng nhớ vào đầu, để cuối tuần rỗi rãi lại chở Chổ Bó đi ăn.
Người Hoa như một cộng đồng không thể thiếu của vùng đất hoa lệ phồn thịnh này. Thời xưa, cộng đồng gốc Hoa tập trung sinh sống và giao thương phần nhiều ở Chợ Lớn. Cùng với sự phát triển của thời gian, cộng đồng người Hoa lan tỏa không chỉ Chợ Lớn mà các khu vực quận 5, quận 6, quận 11 rồi dần dà, người Sài Gòn quen thuộc các xóm nhỏ riêng biệt của người Hoa khắp nẻo. Tân Bình, Quận 10, quận 3, quận 1, nơi nào cũng dễ dàng tìm được một xóm người Hoa ngụ cư và hoạt động nhộn nhịp.
Người Hoa đi đến đâu, mang theo những dấu ấn riêng biệt cho mình ở đó. Có một dạo người Sài Gòn, theo mốt thời trang của cộng đồng người Hoa, từ kiểu tóc, quần áo cho đến các khu ăn chơi. Người Hoa cũng mang đến cho mảnh đất này một nền ẩm thực phong phú. Nói như Chổ Bó hay nói với mấy anh em tôi thì, người Sài Gòn thích món Hoa hơn cả người Hoa.
Đi đâu cũng thấy những hàng quán có món Hoa trong thực đơn. Bởi ẩm thực của người Hoa mang đầy giá trị dinh dưỡng lẫn nhiều điều mà các học giả xưa vẫn hay nhắc đến, thuyết ngũ hành âm dương. Không chỉ các món mặn, các món chè ngọt của người Hoa cũng thu hút và tạo thành một phong cách ăn cho những người Sài Thành.

 
Hình ảnh có thể có: 1 người, đang ngồi, xe môtô và ngoài trời
Ảnh internet

Trong cơn gió lạnh se se của những ngày Sài Gòn hiu hắt, tôi về ngang xóm chợ Bàn Cờ, bỗng thèm cái vị chè bạch quả của một xe chè gốc Hoa, dễ chừng cũng hơn hai chục năm bán ở đây. Hai vợ chồng hiền lành có gương mặt bầu bĩnh bao năm rồi vẫn y vậy, có khác chăng là mái tóc bắt đầu hoa râm lấm tấm. Hình như ngở ngợ một người khách quen, anh nhìn thật kĩ rồi bật cười chào. Hồi tôi bắt đầu ăn chè của anh, mới chỉ là cậu nhóc cấp hai.
Xe chè đầy đủ các món chè thường thấy của người Hoa như sâm bổ lượng, chè trứng, táo đỏ, nhãn nhục…Tuy vậy, tôi vẫn thích cái vị bạch quả của anh nấu. Bạch quả được gọi là ngân hạnh hay công tụ. Nhân bạch quả có vị ngọt, hơi nhẵn, đắng được bao bọc bởi lớp vỏ cứng màu trắng bên ngoài. Trong y học cổ truyền bạch quả được xem là dược liệu ưu việt để chữa các rối loạn của hệ tuần hoàn và não.
Nhớ lúc nhỏ mỗi mùa lạnh, khi tôi bị kéo đàm, Chổ Bó ưa sai Bà Bá mua chè Bạch Quả cho tôi ăn. Lạ kì là chỉ cần ăn thứ trái nhẫn nhẫn ấy với húp miếng nước ngọt thanh của chè chừng vài lần, là cơn kéo đàm của tôi tan biến ngay. Mãi sau này lớn lên Chổ Bó hay nói với tôi, mấy đứa trẻ ghét uống thuốc vì có vị đắng. Vậy nên, cứ bệnh gì y theo công dụng của mấy loại hoa quả thảo dược mà người Hoa nấu thành chè cho ăn. Cái hay của mấy ông bà già người Hoa là nhớ rành rọt công dụng của những loại chè.
Tỷ như bạch quả củ sen táo đỏ nấu chung với nhau sẽ khiến người ăn dễ ngủ, trị ho, hay tốt cho trí nhớ. Tôi nhớ có lần, hồi Hia Tuấn lấy vợ, đêm đó, Chổ Bó nấu Bạch Quả đầy cả một tô bắt ăn quá chừng. Gặng hỏi mãi, Chổ Bó cũng che miệng mà thì thầm vào tai tôi cho hay, hóa ra Bạch Quả còn có công dụng làm tăng khả năng đàn ông. Bận đó tôi nhìn Hia Tuấn nhăn nhó ăn cả tô Bạch Quả mà phì cười nắc nẻ.
Bạch Quả muốn nấu chín trước tiên phải đập vỏ, rồi luộc chung với đường phèn. Chừng lấy đũa xiêm vào thấy mềm thì lấy ra, lột vỏ cứng và vỏ lụa cho sạch sẽ. Bạch Quả có thẻ nấu chè chung với nhiều thứ như củ sen, củ năng, hạt sen…
Nhưng đặc biệt ở xe chè của xóm chợ Bàn Cờ này, Bạch Quả được nấu chung với Ý Dĩ và Phù Chúc. Món chè truyền thống trứ danh của người Hoa. Mà hầu như chè Hoa nấu rất công phu. Từ công đoạn lựa Bạch Quả, phải là những trái thỏn gọn bằng một lóng tay, hai đầu thuỗng, phần bụng múp đều lên, mới là loại ngon, khi nấu chín sẽ dẻo cái. Hay như Phù Chúc phải lựa loại có đầy đủ vành cứng và lá mềm. Vành cứng thái sợi nấu chung với Ý Dĩ trước, sau đó mới cho lá mềm vào nấu, đảo đều tay trên bếp lửa riêu cho tan nhỏ lềnh nồi chè thì mới bắt đầu cho Bạch Quả vào nấu. Điều đặc biệt hầu hết các loại chè của người Hoa không dùng đường công nghiệp hay đường tinh luyện, mà chỉ nấu với đường phèn hoặc đường mía thỏi vàng. Chính sự cẩn trọng trong cách nấu, mới cho ra món chè ngon và bổ dưỡng như vậy.
Người Hoa còn đặc biệt khi vận dụng những nguyên liệu tưởng chừng như chỉ để làm món mặn, hóa ra khi nấu thành chè lại mang một phong vị lạ lẫm mà đầy bổ dưỡng, như chè Trứng Trà. Hai nguyên liệu tưởng chừng như khó có thể kết hợp để cho ra một món ngọt tráng miệng, thế nhưng với người Hoa, không gì là không thể. Món chè này, như một minh chứng cho tinh túy ẩm thực của người Hoa. Ngang qua con đường Châu Văn Liêm sầm uất, những tín đồ của chè Hoa, luôn ghé đến tiệm chè đã qua bốn đời chủ bán, với món chè Trứng Trà ngon bậc nhất Sài Thành.
Chổ Bó hay bảo, chè này, không đơn giản chỉ là một món chè, mà nó dựa theo ngũ hành âm dương mà người Hoa nghĩ ra để bồi bổ sức khỏe cho người vừa ốm, hay đang biếng ăn, hoặc đang bị căng thẳng thần kinh, giúp giải nhiệt, an thận bổ phổi, đẹp da, thanh giọng…
Mà nào đâu phải dễ dàng nấu được món chè này, nhớ hồi còn nhỏ, mấy chị em rất thích món chè Trứng Trà, mỗi cuối tuần Bà Bá cho cả nhà ra tiệm chè ăn, thể nào mấy anh chị em cũng ăn phần chè này trước, rồi sau đó mới chọn một phần chè khác ăn tiếp. Có một lần, tôi nhớ như in đó là những ngày hè Chế Tâm học cấp ba, chế gầy đét và xanh nhợt nhạt cho những kì thi cuối cấp rồi đại học. Chổ Bó bắt đầu tập nấu món chè này để bồi bổ cho Chế Tâm.
Từng quả trứng được bao phủ đậm màu và vị của hồng trà nên trứng không còn vị tanh như bình thường, thêm long nhãn, kỷ tử và táo tàu, hoa hồi làm món chè dễ ăn và chẳng ngán. Chổ Bó luộc trứng rồi bóc phần vỏ đi. Sau đó mới tới công đoạn nấu Hồng Trà trên bếp lửa nhỏ sôi lăn tăn. Hồng Trà sẽ phải ủ thêm hai mươi phút nữa để vị trà đậm đà và thơm dịu ngọt. Rồi Chỗ Bó lọc lấy phần nước cốt trà nấu chung với đường mía và trứng gà. Thường phải là trứng gà ta thì mới đảm bảo độ ngon khi trà thấm vào trứng.
Chổ Bó kì công ngồi canh nồi chè cả tiếng đồng hồ sau, đảm bảo khi trứng lên màu nâu đen đều khắp thì mới bắt đầu cho Táo Tàu, Long Nhãn, Kỉ Tử và Hoa Hồi vào nấu chung thêm gần ba mưới phút nữa là bắt xuống để nguội cho chị em chúng tôi ăn. Vị nhẫn đắng và mùi thơm của hồng trà hòa quyện vị béo ngậy của trứng gà rất lạ miệng và hấp dẫn.
Chè của người Hoa, không chỉ đơn giản là những món tráng miệng thông thường nữa mà như một bài thuốc tốt cho sức khỏe từ những hương vị thảo mộc tưởng chừng như khó uống, hóa ra lại có thể ngọt ngào, thanh mát như vậy. Không chỉ có như thế, hầu như người Hoa luôn giữ cái nếp cũ kĩ khi bán buôn bất cứ thứ gì. Dân Sài Thành có lẽ vì cái thích thú ấy mà tìm đến, ăn một chén chè, tưởng chừng như thưởng thức cả một trời kí ức xa xưa.
Có những tiệm chè, mà tuổi đời nó ngót nghét đi qua hằng thập kỉ. Tỷ như tiệm chè nhỏ trên con đường sầm uất Nguyễn Đình Chiểu. Hồi còn khỏe, có lần chở Chổ Bó đến đây ăn, nghe Chổ Bó kể về lai lịch của tiệm chè mà tôi ngỡ ngàng. Tiệm chè có từ những năm năm mươi, hồi đó ở tận Đa Kao, gần chợ Cầu Bông, sau do tiệm cũ và chật quá, nên ông chủ lại dời về đây. Hồi trước nơi đây gọi là Phan Đình Phùng, sau này mới đổi lại thành Nguyễn Đình Chiểu. Khách của quán có thêm nhiều học sinh của trường Gia Long, Petrus Ký đến ăn không chỉ vì chè mà còn vì những câu đối do ông chủ tiệm sáng tác treo trên tường, học sinh đối chỉnh thì được tặng chè, tặng bánh.
Những bài thơ ca ngợi sự bổ dưỡng của hai món chủ lực là thạch trắng và đậu xanh, hoặc giải thích ý nghĩa bánh lá gai, bánh phu thê… do ông chủ cảm tác và treo trên vách. Đây không những là nơi tụ hội của những người mê chè mà còn là nơi của nhưng tâm hồn yêu thơ gặp nhau.
Dễ chừng cũng đã đi qua hai thế kỉ, tiệm chè vẫn níu giữ tâm hồn của biết bao người trân quí giá trị xưa cũ. Khách đến quán vẫn đông, dẫu tiệm vẫn có chút xíu, vài cái bàn ghế liêu xiêu nhỏ gọn, dăm ba mớ bánh vụn vặt thưở nhỏ ai cũng thèm. Tường vôi cũng bạc thếch với màu thời gian, mớ gạch lót hoa văn đối xứng màu vàng nhạt xưa cũ. Tiệm chè vẫn chỉ bán đúng những món cha truyền con nối, đến nay cũng vừa qua thế hệ thứ tư.
Thỉnh thoảng những ngày mát trời, Chổ Bó hay nì nằn tôi chở đến, chỉ là ăn chén Chè Kho Ướp Lạnh, rồi ngồi nhìn đảo quanh khắp quán, thương rưng rức một thời cũ càng.
Sài Gòn bây giờ cái gì cũng có, cái gì cũng đi theo xu hướng tân thời. Nhưng giữa những ráo hoảnh đãi bôi cuộc đời, giữa những rì rầm của hơi thở phát triển, giữa món Tây, mon Hàn thì mấy món chè Hoa xa xưa vẫn đủ sức níu giữ lòng người. Từ xóm chợ nhỏ hẹp, cho đến các con đường sầm uất, hay chăng những ngõ hẻm bình yên, vẫn còn đó những người Sài Gòn lê la với chè Hoa khắp nẻo. Vẫn còn đó những người Hoa trót bén duyên phận mình với thị thành xa hoa này mà lưu giữ tinh hoa đất trời trong từng chén chè.
Tống Phước Bảo
*Chú thích:
Chổ Bó: Bà
Bà Bá: Ba
Mà Má: Mẹ
Hia: Anh
Chế: Chị

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

LỜI NGỎ

  Hội nhóm Quán Chiêu Văn là nơi dành cho những người yêu thích văn chương và viết lách lui tới giao lưu sinh hoạt và chia sẻ cùng nhau về sở thích. Thành viên tự nguyện tham gia, không phân biệt vùng miền, tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp và vị trí công tác... Tất cả thành viên đều...

Thăm dò ý kiến

Bạn biết gì về Quán Chiêu Văn?

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây